| تبليغات | X |
بخش اول - تعاريف
واژههاي به كار رفته در اين آييننامه به شرح زير تعريف ميگردد:
1 - تجهيزات الكتريكي - مصالح و تجهيزاتي كه براي توليد، تبديل و يا مصرف انرژي الكتريكي به كار ميروند از قبيل مولدها، موتورهاي برق، ترانسفورماتورها، دستگاههاي برقي، دستگاههاي اندازه گيري، وسايل حفاظتي و مصالح الكتريكي.
2 - تاسيسات الكتريكي - هرنوع تركيبي از وسايل و مصالح بهم پيوسته الكتريكي در محل يا فضاي معين.
3 - مدار الكتريكي (مدار) - تركيبي از وسايل و واسطهها كه جريان الكتريكي ميتواند از آنها عبور نمايد.
4 - قسمت برقدار - هر سيم يا هادي كه در شرايط عادي تحت ولتاژ الكتريكي باشد.
5 - بدنه هادي - قسمتي كه به سادگي در دسترس بوده و در حالت عادي برقدار نميباشد ولي ممكن است در اثر بروز نقصي در دستگاه برقدار شود.
6 - قسمتهاي بيگانه - قسمت هادي كه جزيي از تاسيسات الكتريكي را تشكيل نداده باشد (نظير اسكلت فلزي ساختمانها، لولههاي فلزي، گاز، آب و حرارت مركزي و غيره).
7 - هادي حفاظتي - هاديهايي كه از آن در اقدامات حفاظتي در برابر برق گرفتگي هنگام بروز اتصالي استفاده شده و بدنههاي هادي را به قسمتهاي زير وصل مينمايد :
- بدنههاي هادي ديگر
- قسمتهاي هادي بيگانه
- الكترود زمين
- هادي زمين شده يا قسمت برقدار زمين شده
8 - هادي خنثي - هادياي كه به نقطه خنثي وصل بوده و به منظور انتقال انرژي الكتريكي از آن استفاده شود.
9 - الكترود زمين - يك يا چند قطعه هادي كه به منظور برقراري ارتباط الكتريكي سيستم يا جرم كلي زمين، در خاك مدفون شده باشد.
10 - الكترودهاي زمين مستقل از نظر الكتريكي - الكترودهايي هستند كه فواصل آنها از يكديگر به قدري است كه در صورت عبور حداكثر جريان ممكن از آنها ولتاژ الكترودهاي ديگر به مقدار قابل ملاحظه اي تحت تاثير قرار نگيرند.
11 - مقادير اسمي (جريان،توان، سطح مقطع....)
الف - در مورد ابعاد و ديگر مشخصات مكانيكي، مقدار اسمي مشخص كننده كميت معيني در حدود رواداريهاي تعيين شده ميباشد.
ب- درمورد كميتهايي نظير توان جريان ولتاژ و غيرهكه مقدار واقعي آنها بستگي به عوامل ديگري مانند تغييرات در مصرف افت ولتاژ و غيره دارد، مقدار اسمي كميتي است كه در اثر آن دما و تنشهاي مكانيكي يا الكترومغناطيسي در دستگاه مولد موتور يا وسايل مصرف كننده ديگر در شرايط متعارفي محيط كار از مقادير مجاز مربوطه تجاوز نخواهد نمود.
12 - جريان اتصال كوتاه - اضافه جرياني است كه در اثر متصل شدن دو نقطه با پتانسيلهاي مختلف در موقع كار عادي از طريق امپدانسي بسيار كوچك بوجود آمده باشد.
13 - جريان اتصالي - جرياني است كه در اثر خرابي عايق يا اتصالي بوجود آيد.
14 - جريان اتصالي به زمين - جريان اتصالي است كه به زمين جاري ميشود.
15 - جريان احتمالي اتصال كوتاه - جرياني است كه احتمال بروز آن در اثر اتصال كوتاه در يك نقطه يا روي ترمينالهاي سيستم يا تاسيسات مورد نظر وجود دارد.
16 - جريان برق گرفتگي (جرياني كه ازنظر پاتوفيزيولوژي خطرناك است).
جرياني است كه از بدن انسان و حيوانات عبور نموده و مقدار آن (با در نظر گرفتن هارمونيكها و زمان تاثير) به قدري باشد كه آسيب بوجود آورد.
17 - تجهيزات يا وسايل حفاظتي - تجهيزات و وسائلي است كه هدف اوليه آنها قطع جريان مدار در صورت بروز اضافه جريان يا اتصال كوتاه يا اختلال در سيستم ايمني آن ميباشد (مانند انواع فيوزها،كليدهاي خودكار، كليدهاي جريان تفاضلي و غيره).
18 - ولتاژ تماس - ولتاژي كه بين قطعاتي كه درآن دردسترس باشند بوجود آيد.
19 - قطعاتي كه در آن واحد در دسترس ميباشند - هاديها با بدنههاي هادي كه در آن واحد توسط يك شخص قابل لمس باشد، قسمتهاي برقدار،بدنههاي هادي، بيگانه، هاديهاي حفاظتي و الكترودهاي زمين قطعاتي هستند كه در آن واحد ممكن است در دسترس باشد.
20 - دسترس - منطقه ايست كه حدود آن از محل فعاليت عادي افراد قابل لمس باشد.
21 - مقاومت سيستم اتصال زمين - مقاومت معادلي است از مقاومت الكترود زمين و مقاومت هاديهاي اتصال زمين نسبت به جرم كلي زمين.
بخش سوم - انواع سيستمهاي توزيع نيروي برق
به طور كلي سه نوع سيستم توزيع نيرو به شرح زير معمول است:
الف - سيستم توزيع فشار ضعيف سه فاز و نول و يا يك فاز و نول منشعب شده از آن كه مركز ستاره آن (طرف ثانويه ترانسفورماتور) مستقيماً به زمين وصل بوده و بدنههاي هادي تاسيسات الكتريكي از طريق هاديهاي حفاظتي با آن نقطه متصل ميشوند.
(سيستم T.N ) اين سيستم خود داراي سه حالت گوناگون بشرح زير ميباشد:
الف - 1 - هاديهاي خنثي و حفاظتي در تمام سيستم مجزا از يكديگر ميباشند:
الف - 2 - هاديهاي خنثي و حفاظتي در قسمتي از تاسيسات توام نميباشند:
الف - 3 - هادي خنثي و حفاظتي در تمام سيستم يكي است
ب - سيستم توزيع فشار ضعيف سه فاز و خنثي و يا يك فاز و خنثي منشعب شده از آن كه مركز ستاره ترانسفورماتور مستقيماً به زمين وصل بوده و بدنه هادي لوازم و تاسيسات الكتريكي مستقل از اتصال زمين سيستم به زمين متصل ميشود. (سيستم T.T )
ج - سيستم توزيع فشار ضعيف سه فاز و خنثي و يا يك فاز و خنثي منشعب شده از آن كه مركز ستاره ترانسفورماتور توسط يك امپدانس با مقاومت به زمين وصل ميشود و يا اصلاً به زمين وصل نميشود (نسبت به زمين عايق است) و بدنههاي هادي تاسيسات الكتريكي جداگانه بهزمين وصل ميشوند. (سيستم i.T.)
يادآوري - مفهوم حروف اختصاري به كار رفته درمورد سيستمهاي توزيع نيرو به ترتيب زير ميباشد:
حروف اول (سمت چپ) تعيين كننده نوع رابطه سيستم توزيع نيرو با زمين ميباشد:
T - يك نقطه از سيستم مستقيماً به زمين وصل شده است.
I - همه قسمتهاي برقدار نسبت به زمين عايق بوده و يا يك نقطه از سيستم از طريق امپدانسي به زمين وصل شده است.
حروف دوم (سمت راست) تعيين كننده نوع رابطه بدنههاي هادي تاسيسات الكتريكي بازمين ميباشد.
t - بدنههاي هادي ازنظر الكتريكي بطور مستقيم از اتصال زمين هر نقطه اي از سيستم نيرو به زمين وصل شده است.
n - بدنههاي هادي از نظر الكتريكي بطور مستقيم به نقطه زمين شده سيستم نيرو وصل شده است (در سيستمهاي جريان متناوب و نقطه زمين شده معمولاً نقطه خنثي ميباشد).
ماده 1: از انواع سيستمهاي گفته شده در بالا استفاده از سيستم اتصال زمين رديف(الف) (سيستم نوعT.N ) در كارگاهها الزامي ميباشد مگر آنكه نحوه كارگاه و استفاده از سيستمهاي رديف (ب) يا (ج) (سيستم نوع T.T ياIT ) ضروري نمايد و يا در موارد مخصوصي كه ممكن است لازم باشد از روشهاي ايمني ديگر مانند هم پتانسيل كردن يا عايق نمودن يا روشهاي ديگري كه در اين آييننامه ذكر نشده است استفاده گردد، دراين صورت استفاده از اين روشها موكول به موافقت مرجع صلاحيت داري ميباشد كه توسط وزارت كار و امور اجتماعي تعيين ميگردد.
ماده2: جهتاجراي صحيح مقررات ايمني درمورد سيستم T.N شرايط زير بايد رعايت شوند:
الف - بدنههاي هادي دستگاهها نبايد به صورت انفرادي به زمين وصل شوند.
ب - هادي خنثي بايد در محل پست ترانسفورماتور يا در محل تحويل نيروي برق و در محلهاي مناسب ديگري در داخل محوطه كارگاههاي بزرگ به طور موثر و مطمئن به زمين وصل شده باشد به نحوي كه ولتاژ هادي خنثي نسبت به زمين در صورت بروز اتصال به زمين به مدت طولاني از مقدار مجاز 50 ولت تجاوز ننمايد. بنابر اين لازم است كه مقدار كل مقاومت اتصال زمين از دو اهم تجاوز نكند.
ج - در شبكههاي هوايي با سطح مقطع هادي فاز تا 50 ميليمتر مربع و در شبكههاي كابل با سطح مقطع هادي فاز تا 16 ميليمترمربع و سطح مقطع هادي خنثي بايد معادل سطح مقطع هادي فاز باشد و براي سطح مقطع هادي بالاتر ميتوان سطح مقطع هادي خنثي را حدود نصف سطح مقطع هادي فاز انتخاب نمود (جدول شماره 2).
د - چنانچه سطح مقطع هاديهاي فاز ( L1 , L2 , L3 ) كمتر از 10 ميليمتر مربع باشد، هاديهاي خنثي (N) و حفاظتي (PE) بايداز همديگر مجزابوده و فقط در يك نقطه (نقطهمبدأ) بهيكديگر وصل شده باشند. در مورد سطح مقطع هاديهاي فاز برابر 10 ميليمتر مربع و بيشتر ميتوان از يك هادي مشترك به عنوان هادي خنثي و حفاظتي استفاده نمود. از محل جداشدن هاديهاي خنثي و حفاظتي نبايد آنها را در نقطه ديگر مجدداً به هم وصل نمود.
هـ - نصب هادي حفاظتي و هادي خنثي بايد عيناً با دقتي كه براي نصب هاديهاي فاز به كار ميرود و يا همان عايق بندي فازها و همراه باآنها انجام شود و ضمناً در شبكههاي جديدالاحداث در صورتي كه توزيع نيرو توسط كابل انجام شود، هادي حفاظتي نيز بايد به صورت يكي از رشتههاي داخلي كابل پيشبيني گردد.
چنانچه سيم كشي مدارها در داخل لوله انجام گيرد،هادي حفاظتي نيز بايد به صورت سيم روپوش دار از داخل همان لوله عبور نمايد.
و - وسايل حفاظتي (مانند فيوزها، كليدهاي خود كار و كليدهاي مينياتوري و غيره) بايد به نحوي انتخاب شوند كه در اثر بروز اتصال كوتاه بين هادي فاز و هادي خنثي (در بدترين شرايط ممكن يعني در دورترين نقطه شبكه مصرف كننده) و يا اتصال هادي فاز به هادي حفاظتي، قطع مدار هر چه سريعتر مطابق جدول شماره 1 انجام پذيرد.
|
حداكثر زمان قطع به ثانيه |
حداكثر ولتاژ تماس دست (موثر) |
|
5 1 5/0 2/0 1/0 05/0 03/0 |
50 50 75 90 110 150 220 280 |
حداقل جريان اتصال كوتاه لازم براي قطع سريع وسيله حفاظتي يا معلوم بودن نوع وسيله و جريان اسمي آن ( in ) و ضريب انتخابي ( k ) كه تابعي از نوع شبكه (هوايي يا زيرزميني) و محل نصب وسيله حفاظتي ميباشد، تعيين ميگردد به عبارت ديگر بايد: kin ia كه در آن ia حداقل جريان اتصال كوتاه لازم براي قطع سريع مدار ميباشد.
ضريب K در سيستم توزيع نيرو (شبكه هوايي يا كابلي تا كنتور و دو سيستم توزيع اختصاصي پستهاي داخل كارگاه در محل تابلوي توزيع اصلي فشار ضعيف بايد برابر 5/2 انتخاب گردد.
ضريب k در سيستمهاي مصرف كننده (بعد از كنتور و در سيستم توزيع اختصاصي درمحل تابلوهاي توزيع فرعي) بايد به شرح زير انتخاب گردد:
- فيوز زود ذوب (همه اندازه ها) 5/3= K
- فيوز دير ذوب (برابر يا كمتراز 50 آمپر) 5/3=K
- فيوزدير ذوب (برابر يا بيشتر از 63 آمپر) 5 k=
- كليد خودكار مينياتوري 5/3= K
- كليدهاي خودكار 25/1= K
توضيح آنكه درمورد كليدهاي خودكار، IN جريان تنظيمي رله اتصال كوتاه كليد ميباشد.
ماده 3: اتصال زمين مشترك يا مجزاي فشار متوسط و ضعيف بايد باتوجه به شرايط زير انتخاب شود:
الف - استفاده از يك اتصال زمين به عنوان اتصال زمين سيستم فشار متوسط (11، 20، و 33) كيلوولت) و اتصال زمين حفاظتي فشار ضعيف در پست ترانسفورماتور فقط زماني امكان پذير ميباشد كه خط يا خطوط فشار متوسط ورودي به پست از نوع زير زميني (كابلي) باشد چنانچه خط يا خطوط فشار متوسط ورودي به پست از يك خط يا خطوط هوايي منشعب شده باشد در صورتي استفاده از يك اتصال زمين براي فشار متوسط و ضعيف امكان پذير خواهد بود كه طول خط يا خطوط كابلي بين خط هوايي و پست 3 كيلومتر يا بيشتر باشد.
ب - درصورتي كه خط يا خطوط فشار متوسط هوايي بوده يا خطوط ورودي و خروجي به پست ترانسفورماتور كابلي ولي منشعب از خط هوايي و طول آنها نيز كمتر از 3 كيلومتر باشد، اتصال زمين حفاظتي (فشار ضعيف) و اتصال زمين سيستم (فشار متوسط) بايد مجزا بوده و خارج از حوزه مقاومت زمين يكديگر قرارگرفته باشد به عبارت ديگر حداقل فاصله دو اتصال زمين از يكديگر بايد 20 متر يا بيشتر باشد.
مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان